وسایل نقلیه باری و مقررات حمل بار
این آموزش فقط برای مطالعه آنلاین در همین صفحه است. کپی، چاپ، ذخیره و بازنشر آن مجاز نیست.
اصطلاحاتاضافه‌تناژابعاد و وزنبار ترافیکیمقررات ویژهباسکولبین‌المللی
۱. تعاریف و واژه‌های کلیدی
شناخت اجزای وسیله نقلیه، پایه فهم مقررات وزن و بار محوری است.
محور (Axle)
مجموعه‌ای است که یک یا چند قطعه چرخ به آن متصل می‌شود.
محور فرمان (Steering Axle)
محوری که در جلوی وسیله نقلیه قرار گرفته و برای هدایت وسیله به کار می‌رود.
محور منفرد (Single Axle)
یک محور مستقل که در شاسی وسیله نقلیه نصب شده است.
محور زوج (Tandem Axle)
گروهی شامل دو محور نزدیک به هم است؛ متن مرجع فاصله بین دو محور را حداکثر ۱/۲۰ متر ذکر می‌کند.
محور سه‌چهارم (Tri-Axle)
گروهی از سه محور که در کنار هم به‌عنوان یک گروه محوری در نظر گرفته می‌شوند.
بار محوری (Axle Load)
وزنی که از طریق یک محور یا گروه محوری به سطح راه منتقل می‌شود.
کامیون (Truck)
وسیله نقلیه باری موتوری که برای حمل بار طراحی شده است.
کامیون کشنده (Tractor Truck)
واحد کشنده‌ای که برای اتصال و کشیدن نیمه‌یدک/تریلی طراحی شده است.
یدک (Trailer)
وسیله نقلیه بدون موتور که به وسیله نقلیه دیگری متصل می‌شود.
نیمه‌یدک (Semi-Trailer)
بخشی از وزن خود و بار را از طریق اتصال به کشنده منتقل می‌کند.
تریلی / وسیله مفصل‌دار
ترکیبی از کشنده و نیمه‌یدک که به صورت یک مجموعه مفصل‌دار حرکت می‌کند.
GCW / وزن ناخالص ترکیبی
وزن ناخالص مجموعه کشنده و واحدهای متصل به آن.
۲. اثر اضافه‌تناژ بر راه و ایمنی
چرا اضافه‌تناژ مهم است؟
فشار بیشتر بر محور و راه می‌تواند موجب آسیب به روسازی، افزایش هزینه نگهداری و کاهش ایمنی عبور و مرور شود.
ایمنی بار
وزن و نحوه توزیع بار باید به‌گونه‌ای باشد که کنترل وسیله، ترمزگیری و پایداری آن مختل نشود.
فشار بار محوری
با افزایش وزن وسیله یا تمرکز بار روی تعداد کمتری محور، فشار وارد بر راه افزایش پیدا می‌کند.
نتیجه عملی
کنترل تناژ باید همزمان به وزن کل، بار محوری، نوع وسیله و شرایط مسیر توجه کند.
چک‌لیست سریع قبل از حرکت
- وزن کل محموله و وسیله مشخص است.
- بار به شکل متعادل توزیع شده است.
- محورهای وسیله از حدود مجاز تجاوز نمی‌کنند.
- بار به‌صورت ایمن مهار شده است.
- ابعاد بار از حدود مجاز خارج نشده یا مجوز لازم اخذ شده است.
۳. چرا مقررات وزن و ابعاد شکل گرفتند؟
فایل مرجع، شکل‌گیری مقررات را با هدف حفاظت از راه‌ها، کنترل اثر وزن و ابعاد وسایل نقلیه و افزایش ایمنی مرتبط می‌داند.
حفاظت از راه
کاهش خرابی روسازی و افزایش عمر مفید زیرساخت.
ایمنی
کنترل اثر وزن، ابعاد و رفتار وسیله بر ایمنی عبور و مرور.
کنترل ناوگان
ایجاد معیارهای قابل سنجش برای وزن، محور، طول، عرض و ارتفاع.
نمونه مقایسه وزن کامیون‌ها در فایل مرجع
| کشور | کامیون دومحور ۶ چرخ (تن) | کامیون سه‌محور ۱۰ چرخ (تن) |
|---|---|---|
| ایران | ۱۹ | ۲۶ |
| اتریش | ۱۸ | ۲۶ |
| بلژیک | ۱۹ | ۲۶ |
| بلغارستان | ۱۸ | ۲۶ |
| فرانسه | ۱۹ | ۲۶ |
| آلمان | ۱۸ | ۲۶ |
| یونان | ۱۹ | ۲۶ |
| ایتالیا | ۱۸ | ۲۶ |
| رومانی | ۱۸ | ۲۵ |
| سوئد | ۱۸ | ۲۶ |
۴. ابعاد و وزن‌های مجاز در ایران — طبق فایل مرجع
حداکثر عرض
۲/۶۰ متر برای وسیله نقلیه باری با بار.
حداکثر ارتفاع
۴/۵۰ متر برای وسیله نقلیه باری با بار.
طول‌های شاخص
کامیون ۴–۶ چرخ: ۱۰ متر؛ کامیون ۸–۱۰ چرخ: ۱۲ متر؛ کامیون ۱۲–۱۴ چرخ: ۱۶/۵ متر.
طول‌های درج‌شده در جدول مرجع
| نوع وسیله | حداکثر طول مجاز |
|---|---|
| کامیون ۴ تا ۶ چرخ | ۱۰ متر |
| کامیون ۸ تا ۱۰ چرخ | ۱۲ متر |
| کامیون ۱۲ تا ۱۴ چرخ | ۱۶/۵ متر |
| کامیون با یدک | ۱۸/۳۵ متر |
| کامیون با یدک (حد دیگر جدول) | ۱۸/۷۵ متر |
حداکثر وزن مجاز محور یا گروه محوری
| نوع گروه محوری | تعداد محور | تعداد چرخ در گروه | وزن ناخالص مجاز (تن) |
|---|---|---|---|
| محور راهنما | ۱ | ۲ | ۸ |
| محور راهنما | ۲ | ۴ | ۱۴ |
| محور منفرد | ۱ | ۲ | ۱۰ |
| محور منفرد | ۱ | ۴ | ۱۳ |
| محور زوج | ۲ | ۴ | ۱۸ |
| محور زوج | ۲ | ۶ | ۲۰ |
| محور سه‌چهارم | ۳ | ۶ | ۲۴ |
| محور سه‌چهارم | ۳ | ۱۰ | ۲۷ |
نمونه وزن ناخالص مجاز انواع وسایل نقلیه باری
| نوع وسیله | تعداد محور | وزن ناخالص مجاز (تن) |
|---|---|---|
| کامیون ۲ محور | ۲ | ۱۹ |
| کامیون ۳ محور | ۳ | ۲۴ |
| کامیون ۳ محور | ۳ | ۲۶ |
| کامیون ۴ محور | ۴ | ۳۲ |
| کامیون ۲ محور + یدک ۲ محور | ۴ | ۳۰ |
| کامیون ۲ محور + یدک ۳ محور | ۵ | ۳۲ |
| کامیون ۲ محور + یدک ۴ محور | ۶ | ۳۶ |
| کامیون ۳ محور + یدک ۲ محور | ۵ | ۳۸ |
| کامیون ۳ محور + یدک ۳ محور | ۶ | ۴۰ |
| کامیون ۳ محور + یدک ۴ محور | ۷ | ۴۰ |
۵. حمل کالاهای ترافیکی و محموله‌های سنگین
برای بارهای بزرگ، سنگین یا خارج از ابعاد معمول، انتخاب وسیله نقلیه مناسب به یکی از مهم‌ترین مراحل برنامه‌ریزی تبدیل می‌شود. فایل مرجع در این بخش روی انتخاب وسیله، سرعت، زمان حرکت، مسیر و پیش‌بینی‌های ایمنی تأکید دارد.
انتخاب وسیله مناسب
تعداد محور، ظرفیت و نوع تریلی باید با وزن و ابعاد محموله متناسب باشد.
سرعت حرکت
سرعت مجاز تابع ابعاد و وزن مجموعه و شرایط حمل است.
زمان حرکت
زمان‌بندی حرکت باید با شرایط مسیر، محدودیت‌ها و الزامات ایمنی هماهنگ شود.
تعیین مسیر
مسیر باید از نظر پل‌ها، تونل‌ها، عرض مسیر، شیب و شرایط عبور بررسی شود.
نمونه‌هایی از تریلی کمرشکن در جدول مرجع
| تعداد محور | تعداد چرخ | وزن خالی تقریبی (تن) | میانگین بارگیری (تن) | حداکثر وزن ناخالص (تن) |
|---|---|---|---|---|
| ۵ | ۱۸ | ۱۶–۱۷ | ۲۳ | ۴۰ |
| ۶ | ۲۲ | ۱۹–۲۰ | ۳۳ | ۵۶ |
| ۷ | ۲۶ | ۲۲–۲۴ | ۳۶ | ۶۲ |
۶. مقررات ویژه ابعاد و وزن + علائم هشدار
برای وسایل حامل بارهای خارج از ابعاد معمول، فایل مرجع مجموعه‌ای از الزامات ویژه را مطرح می‌کند؛ از جمله کنترل طول، عرض، ارتفاع، وزن و استفاده از علائم هشداردهنده.
طول
با افزایش طول، نیاز به کنترل مسیر، مانور و عبور از نقاط محدود بیشتر می‌شود.
عرض
در فایل مرجع، برای عرض بیش از حدود مشخص، تمهیدات و علائم ویژه مطرح شده است.
ارتفاع
پل‌ها، تونل‌ها و تأسیسات بالاسری باید در بررسی مسیر لحاظ شوند.
۷. پاسگاه‌های توزین و انواع باسکول
در فایل مرجع، پاسگاه‌های توزین برای کنترل وسایل نقلیه سنگین در مسیر و بررسی انطباق وزن و مشخصات وسیله با مقررات معرفی شده‌اند.
باسکول ثابت الکترونیکی
برای توزین وسیله نقلیه در محل ثابت استفاده می‌شود.
باسکول الکترونیکی محورکش
برای اندازه‌گیری وزن محور یا گروه محور در زمان کنترل استفاده می‌شود.
باسکول الکترونیکی سیار
قابل جابه‌جایی است و در نقاط مختلف می‌تواند برای کنترل وزن به کار رود.
WIM — توزین در حال حرکت
سامانه‌ای برای برآورد وزن وسیله در حال عبور؛ متن مرجع آن را همراه با دوربین و سامانه ثبت اطلاعات توضیح می‌دهد.
فرایند آموزشی ساده کنترل در پاسگاه
- ورود وسیله به محل کنترل.
- بررسی مدارک و مشخصات وسیله.
- توزین وسیله یا محورهای آن.
- مقایسه با حدود مجاز.
- در صورت انطباق، ادامه مسیر؛ در غیر این صورت انجام اقدامات مقرر.
۸. ابعاد و اوزان حمل‌ونقل بین‌المللی — طبق فایل مرجع
| شاخص | مقدار درج‌شده در فایل |
|---|---|
| طول کامیون | ۱۲ متر |
| طول انواع تریلی | ۱۶/۵ متر |
| طول کامیون با یدک | ۱۸/۷۵ متر |
| طول کامیون با یدک دو خودرو | ۲۰/۷۵ متر |
| عرض | ۲/۵۵ متر؛ برای برخی تریلی‌ها ۲/۶۰ متر |
| ارتفاع | ۴ متر |
وزن مجاز محور در جدول بین‌المللی
| نوع محور | وزن مجاز (تن) |
|---|---|
| محور فرمان | ۱۰ |
| محور منفرد | ۱۱/۵۰ |
| محور زوج | ۱۹ |
| محور سه‌چهارم | ۲۱–۲۴ |
نمونه وزن کل وسایل نقلیه باری در جدول بین‌المللی
| نوع وسیله | وزن مجاز (تن) |
|---|---|
| کامیون دومحور ۶ چرخ | ۱۸ |
| کامیون سه‌محور ۱۰ چرخ | ۲۶ |
| کامیون چهارمحور ۱۲ چرخ | ۳۲ |
| تریلی سه‌محور ۱۰ چرخ | ۲۶ |
| تریلی چهارمحور ۱۴ چرخ | ۳۶–۳۸ |
| تریلی پنج‌محور ۱۲ چرخ | ۴۰ |
| تریلی شش‌محور ۱۶ یا ۲۲ چرخ | ۴۴ |
| کامیون دومحور + یدک دومحور | ۳۸ |
| کامیون سه‌محور + یدک سه‌محور | ۴۰ |
طراحی‌شده توسط تیم آموزش سیرود لجستیک
این صفحه برای آموزش عمومی و انتشار در وب‌سایت بازطراحی شده است. برای تصمیم‌های حقوقی یا عملیاتی، آخرین مقررات رسمی را نیز بررسی کنید.
این آموزش فقط به‌صورت آنلاین در سایت سیرود لجستیک در دسترس است و قابل چاپ یا ذخیره نیست.
بار بعدی شما از کجا می‌آید؟
مبدأ و نوع بار را بگویید؛ نرخ و زمان حمل را اعلام می‌کنیم.